chị Hạnh-Dung của nước Mỹ

Túy Ca

Mỗi một talk show của Oprah Winfrey là một sự hoàn chỉnh đầy ứ. Bà ồn ào, đói khát dữ liệu thông tin, dư thừa năng lượng, khôi hài, khả ái, mẫn cảm. Bà thân thiện bình dân, ranh mãnh trong mọi thủ thuật khai thác, tinh anh và không khoan nhượng những trò vè. Lợi thế ngoại hình của một người đàn bà da đen đồ sộ khiến bà vừa trấn áp, vừa vỗ về tin cậy. Oprah thoát khỏi bề ngoài bự sự của chính mình và lao thân tuyệt đối vào cuộc đối thoại với nhân vật, đồng thời tương tác chặt chẽ đến từng hơi thở, từng tràng cười và mỗi giọt nước mắt của khán giả truyền hình toàn nước Mỹ.

Bà không bao giờ hết chuyện để buôn, và bà “buôn dưa” với cả thế giới.

Nữ hoàng Talk Show Mỹ, người đàn bà được xem là có khả năng xoa dịu và chữa lành bằng nước mắt trong thời lượng của chỉ một cuộc trò chuyện, đã sinh ra trong chính số phận của những nhân vật mà bà từng làm việc. Không thiếu gì cả, một dòng máu pha tạp, một bà mẹ độc thân tuổi vị thành niên, tuổi thơ bị lạm dụng và những cuộc tình bị bạc đãi.

Số phận đó đã rất có thể kết thúc tại một nơi nào đó trên bề mặt đau khổ của địa cầu, trong một khu ghetto da màu, trong một trại giáo dưỡng cai nghiện, hay dưới 3 tấc đất.

Ngược lại, bà chỉ vừa mới kết thúc một chặng đường 25 năm bằng cuộc độc thoại 4 giờ đồng hồ trên show truyền hình nổi tiếng thế giới, và sửa soạn cho một vụ đại chấn truyền thông mới mang cái tên đầy tham vọng chiếm hữu: OWN (Oprah Winfrey Network)

Những đứa trẻ đến và đi

Cuộc xét nghiệm gene năm 2006 cho thấy mẹ của Oprah gốc là tộc người Kpelle, nay là Liberia, bản thân Oprah mang 89% dòng máu Sub-Saharan Africa, 3% Đông Á và chỉ có 8% Mỹ bản địa.

6 năm đầu trong đời, Oprah sống cùng bà ngoại Hattie Mae Lee. Bà nghèo đến nỗi cô bé Oprah chỉ có những chiếc váy làm từ vỏ bao bố đựng khoai tây và trở thành trò đùa của lũ trẻ trong vùng. Bù cho những bộ váy áo, bà ngoại dạy cô đọc từ rất sớm nên cô nhóc thuộc làu làu kinh kệ, có khả năng biện dẫn thánh kinh đáng nể. Nền gia huấn của cụ bà sùng đạo còn đi kèm cả những trận đòn roi khắc nghiệt, những công việc vặt trong nhà và một nề nếp của dòng tu kín mang nỗi tự ti giai tầng lẫn chủng tộc.

Những năm tiếp theo là những cuộc phiêu bạt từ thành phố này đến tiểu bang khác cùng mẹ, những đứa em cùng mẹ khác cha được sinh ra, em gái đầu chết vì nghiện ma túy. Em gái Patricia sinh ra khi Oprah được gửi nuôi ở Tennessee, về sau được cho đi vì người mẹ đang hoàn toàn phải sống dựa vào trợ cấp chính phủ. Oprah hoàn toàn không biết gì về người em gái cuối cùng này cho đến tận năm 2010, trên một talkshow của bà. Khi Oprah được đưa về lại với mẹ, đứa bé gái cuối cùng đã bị mang đi, và người mẹ đã kịp sinh em trai cùng mẹ với Oprah là Jeffrey, về sau mất năm 1989 vì bệnh AIDS.

Xen kẽ giữa những cuộc chuyển dời thời ấu thơ, những đứa em sinh ra và thất lạc, là những chuỗi ngày bé Oprah bị lạm dụng bởi các anh em họ, người cậu ruột, và cả những bạn bè của gia đình từ khi mới 9 tuổi, bà giữ kín điều này cho riêng mình và lần đầu thú nhận ngay tại talk show, trước hàng vạn khán giả truyền hình năm 1986, khi đang thảo luận về đề tài lạm dụng tình dục. Oprah thừa nhận lí do bà không muốn làm mẹ vì chính mình đã không được hưởng sự dưỡng dục tối thiểu từ tình mẹ.

Thật ra, lần mang thai đầu tiên của Oprah là khi bà mới 14 tuổi, đứa bé trai chết không lâu sau khi ra đời. Sự phản bội lớn nhất từ gia đình mà Oprah nếm trải chính là khi về sau, họ chấp thuận bán câu chuyện này cho National Enquirer năm 1990.

“chị Hạnh Dung” của nước Mỹ

Sau giải hoa khôi da màu Tennessee năm 1972, Oprah bỏ lại sau lưng những chào mời hứa hẹn theo thông lệ để trở thành trụ cột đài WTVF-TV năm 19 tuổi, và nữ biên tập viên da màu đầu tiên tại Nashville.

Định hướng sự nghiệp truyền thông của Oprah không hề là một điều đáng ngạc nhiên với bà ngoại của cô, người đã từng chứng kiến tuổi thơ với trò chơi phỏng vấn con búp bê bằng lõi ngô và mấy con bù nhìn, và ngược lại, Oprah luôn coi bà Hattie Mae là một nguồn ảnh hưởng lớn của mình, từ ngày thơ bé vẫn luôn khuyến khích khả năng hùng biện của đứa cháu.

Trong suốt nhiều năm liền, Oprah liên tiếp là nữ biên tập trẻ nhất và trường hợp da màu đầu tiên của các đài phát thanh nơi cô cộng tác, nhưng sự định hình đế chế thật sự đã phải chờ đến ngày 8 tháng Chín, 1986, với 1 tiếng đồng hồ lên sóng đầu tiên của The Oprah Winfrey Show. Oprah đường hoàng đánh bại đối thủ tối thượng lúc bấy giờ là Donahue và nghiễm nhiên chiếm vị trí talkshow ban ngày hàng đầu của Mỹ. Giới truyền thông Mỹ tiên liệu một vụ nổ và một nữ vương mới trong lãnh địa truyền thống của những người đàn ông da trắng. Tham gia vào lãnh vực talk show, Oprah biến những cuộc trà dư tửu hậu của các quí ông truyền hình thành một buổi buôn dưa thân thiện với mọi chủ để xoay quanh cuộc sống gần gũi. Từ các đề tài xã hội, chính trị, tâm linh, cho đến cách chọn mua áo ngực. Người ta có thể bị Opran khéo léo lôi tuột từ đề tài chó mèo đi lạc sang vấn đề ngược đãi động vật, và chỉ 2 phút sau, bà đã kịp bàn đến thời trang lông thú, sự phi nhân của văn hóa tiêu thụ xa xỉ. Trên hết, từ size áo lót đến ý thức môi trường trong văn hóa tiêu dùng đều được bàn luận và sẻ chia với một siêu minh tinh trứ danh, hay một chính khách lẫy lừng.

Bà tiếp cận nhân vật không bằng cú pháp chặt chẽ của truyền thống nghiệp vụ, mà bằng một sự hiếu kỳ chân thật, một chút khôi hài của kẻ đã có thể khóc quá nhiều, nhưng trong sâu xa, vượt trên cả cái đầu siêu thông minh, là một lòng trắc ẩn chân thành, không ngụy tạo. Bằng tất cả những điều này, Oprah nắm giữ một thứ ma thuật không những vô hại mà còn có tác dụng chữa lành – bà khiến người ta nói ra những điều không thể, và được xoa dịu hoặc phấn khích hoàn toàn sau chỉ vừa tròn thời lượng một chương trình.

Quá muộn cho Sarah Palin!

So với các đồng nghiệp nam, Oprah thừa sức chứng tỏ sự thông minh của một nhà xã hội học, sự uyên bác của một học giả hàn lâm, nhưng trên hết, bà có điều mà các quí ngài da trắng không thể có được – sự tương tác siêu mẫn cảm và tài tình với nhân vật và cả người xem. Oprah không có vẻ khách quan, thậm chí kẻ cả của các host truyền thống, bà đầy cảm tính và vong thân cực đoan với ngập ngụa dấu ấn cá nhân.

Năm 1993, Oprah tung đòn lịch sử – cuộc trò chuyện với vua Pop Michael Jackson. Đây là quả bomb truyền thông thật sự, với kỷ lục sự kiện truyền hình vĩ đại thứ 4 trong lịch sử truyền hình Hoa kỳ, và cũng là cuộc phỏng vấn được nhiều người xem nhất, với con số 36.5 triệu khán giả.

Năm 2005, sự xuất hiện của chính Oprah trong talkshow The Late Show With David Letterman đã khiến Letterman lập kỉ lục lượng người xem lớn nhất trong suốt 11 năm: 13,45 triệu. Letterman lịch thiệp đáp lễ bằng việc xuất hiện trong The Oprah Winfrey Show ngay khi có thể, tức là khi chương trình của Oprah thực hiện tại New York hai năm sau dó.

Hẳn nhiên, ngoài sự ưu ái của các celebrity giải trí và truyền hình cùng hàng triệu trái tim Mỹ, sự văn minh của Oprah, và đôi khi cả lòng trắc ẩn của bà cũng khiến không ít yếu nhân khó chịu. Năm 2006, các rapper khét tiếng Ludacris, 50 Cent và Ice Cube đồng loạt chỉ trích Oprah là anti-hip hop. Ludacris phàn nàn với tờ GQ là Oprah “chơi khó” anh ta về ca từ, rồi biên tập các câu trả lời của ngôi sao này. Oprah thẳng thắn trả lời rằng bà không nuốt trôi được thứ ca từ miệt thị phụ nữ, những vẫn nghe rap bình thường, tiện thể ca ngợi rapper đối thủ là Kanye West – cũng là khách mời trong talkshow của Oprah.

Tháng Chín, 2008, Oprah tiếp tục chỉ trích bởi Matt Drudge vì tội không chịu mời bà nghị Sarah Palin xuất hiện trong chương trình của mình, vì Oprah lại ở bên phe Barack Obama. Tuy nhiên, điều này khiến các cử tri da màu hể hả vì hành vi “kỳ thị chủng tộc ngược” này của quyền lực “đen” ngay trên truyền hình Mỹ. Bản thân Oprah cũng khẳng khái cho biết bà ủng hộ cho Obama và quyết không để talkshow của mình thành bệ phóng cho bất cứ cá nhân, đảng phái đối lập nào. Nhưng bà phủ nhận việc từ chối Palin, cho rằng bà nghị sẽ là một khách mời lí tưởng, và thể hiện bằng cách mời bà Sarah Palin xuất hiện tại talkshow trứ danh của mình, đương nhiên là sau cuộc bầu cử và Obama an vị trên ghế tổng thống.

Người đàn bà quỳ gối qua những cuộc tình

Ngoài những trải nghiệm kinh hoàng của tuổi thơ bị lạm dụng, đứa bé trai sinh ra khi 14 tuổi và chết gần như ngay sau đó, Oprah Winfrey vẫn có cho mình những trang tình sử đáng nhớ cho cuộc đời người phụ nữ tài danh.

Mối tình học trò ghi dấu ấn sâu sắc trong tuổi hoa niên của Oprah là Anthony Otey – người cho đến nay vẫn nâng niu gìn giữ hàng trăm bức thư tình của hai người. Cả hai đã nghĩ đến hôn nhân, nhưng Otey luôn biết rằng Oprah thuộc về một cuộc đời rộng lớn hơn rất nhiều một tổ ấm mà ông có thể mang lại. Họ chia tay vào một ngày lễ Tình Nhân. Vài tháng sau, nàng có cho mình mối tình đại học, cũng là cuộc tình thật sự sâu đậm và lí tưởng với William “Bubba” Taylor. Oprah có thể làm tất cả để giữ mọi thứ y như vậy, dù đó là việc tìm việc làm lí tưởng cho chàng, hay quì gối van vỉ để tình nhân rời Nashville cùng bà, khi Oprah được cất nhắc làm việc tại Baltimore năm 1976. Dù về sau, Oprah vẫn gọi đó là “một tình yêu không thể quên”, bà vẫn chọn bước ra khỏi cuộc tình để về với đài WJZ-TV.

Những tháng năm tiếp theo, Taylor được thay thế bằng pianist-nhạc sĩ-người dẫn chương trình John Tesh, nhưng họ cũng chia tay bởi chàng không chịu nổi áp lực ràng buộc của mối quan hệ. Về sau, John Tesh thừa nhận rằng lí do tan vỡ đã liên quan rất nhiều đến sự khác biệt màu da. “Một đêm tôi thức dậy bên cô ấy, và nhìn xuống giường, vào hai thân thể một đen một trắng đang trớ trêu nằm cạnh nhau ấy. Dường như quá sức chịu đựng của tôi.” Ông bước ra khỏi căn hộ và cuộc đời Oprah như vậy, lẳng lặng lúc nửa đêm và để lại sau lưng người đàn bà trượt xuôi vào tuyệt vọng.

Bắt đầu cho chuỗi gày đen tối của Oprah. Bà trở nên mẫn cảm và tự ti. Oprah bắt đầu mắc chứng rụng tóc thậm tệ và bị chỉ trích về ngoại hình lôi thôi, bà đã bật khóc, và bờ vai quân tử đã đưa ra để hứng lệ cho bà khi này là phóng viên Lloyd Kramer. Sau này Oprah cò nhớ lại “Đó là người đàn ông yêu thương tôi ngay cả khi tôi là một mụ hói.” Nhưng ngay khi Kramer chuyển đến New York để đầu quân cho NBC, Oprah rơi ngay vào vòng tay một người đàn ông đã có vợ và hoàn toàn không có ý định ly dị. Cuộc dan díu kéo dài suốt 4 năm, Oprah nhớ lại “Ông ta càng tỏ ra xa cách, tôi lại càng muốn gần hơn. Không có ông ấy, tôi cảm thấy như mình không còn giá trị ý nghĩa gì nữa, tôi cạn kiệt hoàn toàn, và cuối cùng là nhìn thấy chính mình đang phủ phục trên sàn nhà, một lần nữa, và van xin”. Sự tồi tệ của mối quan hệ lên đến tận cùng khi Oprah gửi cho bạn thân là Gayle King lá thư tuyệt mệnh, trong đó có hướng dẫn chu đáo cách tưới nước cho những cái cây mà bà muốn nhờ King chăm sóc hộ. “Lá thư ấy, giờ nhìn lại, chỉ là một trò làm quá. Tôi đã không thể tự giết mình, tôi sẽ sợ hãi ngay vào khoảnh khắc ấy, với suy nghĩ rằng tôi sẽ bị hụt mất khi một điều gì đó thật tuyệt nữa sẽ sắp xảy ra, như vẫn luôn như vậy”.

Con nghiện giá 20 triệu và hôn ước bị lãng quên

Tuổi thơ bị bạo hành, và những cuộc tình bị ruồng rẫy đã dẫn theo những cơn khủng hoảng tinh thần trầm trọng, và việc tăng cân là một hệ quả đi cùng. “Tôi luôn cần được chấp nhận. Tôi cần được yêu thích, bởi tôi chẳng thể yêu thương lấy chính mình. Thế là tôi bị hút vào những người đàn ông ích kỷ, những kẻ sẽ cho tôi biết rằng tôi là kẻ ích kỷ, và tôi vồ vập đón nhận lấy lời quy buộc đó một cách hàm ơn. Tất cả bởi vì tôi không hề cho rằng mình xứng đáng có một điều gì đó tốt đẹp hơn. Tôi tăng cân, và đó là thứ tự vỗ về bản thân – cái bản thân bị cả thế giới chối từ”.

Hói đầu, béo, và thậm chí nghiện ngập. Cùng trong thời kì này, Oprah còn dan díu với một người tình khác, về sau bà thú nhận đã từng cùng người này nghiện hút cocaine với lời giải thích “Tôi không bao giờ nghĩ rằng chính cocaine là vấn đề, bởi vấn đề nằm ở chỗ tôi nghiện người đàn ông ấy, thậm chí không thể tưởng tượng nổi liệu còn có gì mà tôi không sẵn lòng làm vì anh ta.” Dựa trên tính toán thời điểm và mô tả, giới thạo tin cho rằng đó rất có thể là Randogh Cook, kẻ một ngày đẹp trời nhận rằng đã từng dan díu với Oprah hồi 1985 và họ thường xuyên hút cocaine với nhau. Gã người tình cũ lăm le cho xuất bản cuốn tự truyện kể tồng tộc về mối quan hệ của họ với nhau và giật trợn đòi kiện Oprah phải trả cho gã 20 triệu USD vì đã can thiệp để cuốn sách không thể xuất bản.

Tình sử những năm 1980 của Oprah không chỉ là những trang buồn, bởi trong đó, mối tình với nhà phê bình điện ảnh Roger Ebert đã là một cột mốc đáng nhớ dẫn dắt Oprah đến với format đầu tiên của The Oprah Winfrey Show danh bất hư truyền.

Năm 1985, trước khi talkshow của Oprah vượt khuôn khổ tiểu bang Chicago để vươn đến tầm phủ sóng liên bang, người ta lại nghe nói đến áp-phe ái tình của bà với nhà làm phim người Haiti Reginald Chevalier. Chính Chevalier cũng không ngại ngần thuật lại những buổi tối lãng mạn của họ, với nến quanh bồn tắm, hay những bữa ăn tối thân mật với Michael Jordan và Danny Glover. Ông còn dũng cảm thú nhận mình đã bị Oprah cho rơi khi bà gặp Stedman Graham.

Với Stedman, Oprah đã đi trọn một cuộc tình dài hơi từ 1986. Họ đính hôn và chuẩn bị hôn lễ vào tháng 11, 1992. Nhưng những cuộc cút bắt trớ trêu với hạnh phúc của Oprah đã không dừng ở đó, hôn lễ ấy đã không hề diễn ra.

“Nghe đồn ở quanh đây, người ta kính Chúa?”

Cho đến gần đây, khi cuốn sách về đời tư của Oprah được tung ra, người ta lại được tác giả ý nhị cho hay rằng Oprah Winfrey có mọi lí do lẫn dấu hiệu lưỡng tính, hoặc hoàn toàn đồng tính ái.

Bên cạnh những cuộc tình không lối thoát, Oprah được san sẻ và bù đắp khá nhiều từ những tình bạn lớn trong đời, mà trong đó không thể không kể đến Gayle King – vốn là host của show truyền hình vang danh The Gayle King Show, và hiện là biên tập cho tạp chí O, the Oprah Magazine.

Ngoài ra, người đồng nghiệp có tài gây sóng gió màn ảnh truyền hình Mỹ khác là Ellen DeGeneres cũng là một tình bạn quí báu mà Oprah có được cho mình. Họ gặp nhau năm 1997, khi Oprah vào vai trò tư vấm tâm lý trong một show đáng nhớ của Ellen, khi cô công khai bản thân là một người đồng tính ái. Bản thân Oprah và King cũng có cho riêng họ những lời đồn về xu hướng tình dục, bà thản nhiên đáp trả “Họ nghĩ rằng tôi đồng tính và tự ti, nhục nhã đến độ không dám công khai thừa nhận à? Làm ơn dùm cái đi!”

Với sự khác biệt nhưng đầy nhân văn của chính mình, Oprah dẫn đầu trong cuộc cách mạng truyền hình về đề tài giới tính, tạo tiền lệ cho các chương trình gây chấn động khác như Ricki Lake, The Jenny Jones Show và The Jerry Springer Show. Các nhà xã hội học phái thủ cựu phản đối kịch liệt việc Oprah đã tự tiện xóa mờ lằn ranh giữa các cá thể “đàng hoàng tử tế” và những kẻ lập dị. Trên ghế khách mời của Oprah, liên tiếp xuất hiện những nhân vật có thật, đồng tính, lưỡng tính hay chuyển đổi giới tính. Họ tài tình và thật thà, vắt kiệt cảm xúc lẫn nước mắt người xem rồi trở thành những hình mẫu hào hùng ngay trên màn ảnh truyền hình, với Oprah ngồi bên cạnh, rơm rớm nước mắt trong tiếng tung hô của khán phòng, vang đến tận từng căn hộ trên khắp nước Mỹ.

Những trường hợp đồng tính công khai càng ngày càng có độ tuổi trẻ hơn, đó là điều khiến các nhà đạo đức khổ sở. Nhưng số vụ tự sát ở người đồng tính theo đó mà tỉ lệ nghịch rõ rệt. Cũng từ thời điểm này, dân đồng tính và các vấn đề xoay quanh đời sống thế hệ tình dục tự do qua sitcom Will & Grace, show giờ vàng Queer Eye for the Straight Guy, và những ứng viên Oscar cỡ Brokeback Mountain.

Trong một show những năm 1980, trong ngày National Coming Out Day (ngày công khai đồng tính toàn quốc), lần lượt từng khán giả trong trường quay của Oprah Show đứng lên, dõng dạc danh tánh và công khai giới tính trước sự chứng kiến của toàn nước Mỹ qua màn ảnh nhỏ.

Cũng vào thời kỳ này, cả khu Đông Virginia đang hoảng loạn vì một người đàn ông đồng tính ở đây đã nhiễm HIV. Nữ Hoàng Buôn Chuyện tất tả gồng gánh cả chương trình đến tận đây. Bà quyết phỏng vấn cho được “con quái vật bị rút phép thông công” cùng ngài thị trưởng – người đã cho lệnh rút cạn hồ nước nơi người đàn ông kia đã đến bơi. Oprah chưa bao giờ gay gắt và miệt thị đến vậy. Bà nhìn xuống khán phòng đầy những công dân Virgina ngoan đạo “Tôi nghe đồn rằng ở vùng này người ta kính Chúa? Vậy cho hỏi nhân tính đâu, tình ái hữu đồng loại ở đâu, Virgina?”

Trong một show khác vào thập niên 1990, một người phụ nữ dưới hàng ghế khán giả đã đứng lên tuyên bố mình đã chán ngấy trò phô trương trơ trẽn tục tĩu của giới gay. Oprah hằn học đáp trả “Bà biết điều gì làm tôi chán ngấy? Bọn đàn ông ‘bình thường’ đi cưỡng dâm các cô gái nhỏ.”

Khi một người đàn bà buôn chuyện trên sóng quốc gia

Sự ảnh hưởng của Oprah không những tác động đến lối sống và tâm lí mọi công dân trong xã hội Mỹ. Sức ảnh hưởng của tài buôn chuyện của Oprah còn tác động mạnh mẽ lên thị trường tiêu thụ, nền kinh tế tiêu dùng, và cả xu hướng chính trị. Các nhà kinh doanh, các nhà văn và cả các chính khách gọi đó là Hiệu Ứng Oprah.

Thoạt tiên, hiệu ứng này được ghi nhận rõ rệt nhất vào thị trường xuất bản và các cuộc bầu cử. Cuối 1996, với sự ra đời của mục Oprah’s Book Club trong Oprah Show, tập trung vào các ấn phẩm văn học kinh điển lẫn đương đại. Với một lượng khán giả khổng lồ trước màn ảnh truyền hình, sự xuất hiện của một cuốn sách trong chương trình của Oprah được coi là chứng nhận siêu hạng, và lập tức chia sẻ một sự tập trung lớn của thị trường dành cho ấn phẩm may mắn nọ. Người ta dễ dàng lập tức nhận ra những cú dội bomb văn học chỉ thật sự bùng nổ sau khi xuất hiện vài tiếng trước đó trên Oprah Show, trong đó, Phía Đông Vường Địa Đàng của John Steinbeck là một ví dụ điển hình. Giới xuất bản ngầm hiểu, sự công nhận của Oprah có giá trị tương đương với lợi nhuận của hàng triệu ấn bản được mua sạch vào ngày hôm sau. Trong cuốn Đọc Sách Với Oprah: Mục Điểm Sách Đã Thay Đổi Nước Mỹ (2005), Karhleen Rooney đã mô tả Oprah là một “nhà trí thức Hoa Kỳ thực thụ, người tiên phong trong việc sử dụng truyền thông điện tử để ủy lạo cho văn hóa đọc, nhấn mạnh vai trò xã hội của văn học đủ thuyết phục khiến hàng triệu con dân thế hệ màn hình cùng hưởng ứng và quay về một cách nghiêm túc, đầy hứng thú với văn chương và văn hóa đọc”.

Sức ảnh hưởng lớn lao của Oprah lên thị trường không ngừng lại ở lãnh vực xuất bản. Trong một cuộc “buôn chuyện” năm 1996, Oprah tỏ ý e dè với món burger bởi dịch bò điên. Các trang chủ Texas hoảng loạn nổi đóa kiện Oprah tội tung tin đồn nhảm, tác hại đến uy tín kinh doanh của họ với tổng thất thu lên đến 11 triệu USD. Vụ kiện 2 tháng ròng rã chẳng đi đến đâu khi luật sư bên nguyên tuyệt vọng trong nỗ lực minh chứng tác hại của một người đàn bà buôn chuyện trên truyền hình. Còn Oprah ngay sau đó mời luôn luật sư biện hộ Phil McGraw xuất hiện trên chương trình của mình. Luật sư Phil xuất hiện thường xuyên đến nỗi chỉ vài năm sau thực hiện luôn show của mình vào năm 2002 với tên gọi Dr.Phil, với sự hỗ trợ của Harpo Productions – hãng sản xuất của Oprah.

Ngoài Dr.Phil, các show Dr.Oz và Rachael Ray là hai chương trình trò chuyện khác do Oprah sản xuất, cũng là những nhân tố lan tỏa Hiệu Ứng Oprah.

Những buổi buôn chuyện của Oprah, hẳn nhiên, như mọi đề tài có thể được mang ra bàn tán quanh mọi bàn café và mọi phòng ăn gia đình, còn đề cập đến đề tài chính trị, khi chính trị có ảnh hưởng đến đời sống hàng ngày. Khi ứng viên Barack Obama chào sân chính giới năm 2008, mọi đối thủ của ông đều phải lo ngại trước thịnh tình hào phóng mà nữ hoàng buôn chuyện dành cho vị chính khách tiến bộ người da đen. Bà công khai thể hiện thái độ chính trị chủ quan của mình, sử dụng biệt thự riêng cho các sự kiện gây quỹ, cùng Obama có mặt tại các cuộc vận động tại Iowa, New Hampshire và South Carolina, lôi kéo hàng chục ngàn cử tri nghiêng hẳn về phía Obama trong cuộc đua vào tòa Bạch Ốc. Theo phân tích của đại học Maryland, Collage Park, ảnh hưởng của Bà Nhiều Chuyện lên sinh mệnh chính trị của Obama được “quy ra thóc” thành khoảng từ 423,123 đến 1,596,995 phiếu bầu, chỉ tính riêng phe dân chủ, chưa bao gồm Texas, Michigan, North Dakota, Kansas và Alaska. Thống đốc Illinois đã vô cùng ấn tượng với sức ảnh hưởng này và khẩn trương mời bà vào ghế nghị viện còn trống với là ca tụng rằng đây là người đàn bà có lời nói giá trị hơn 100 ông nghị cộng lại. Oprah đáp lễ, tuyên bố hơi mập mờ rằng mặc dù không lấy làm hứng thú với lời đề nghị, bà vẫn luôn biết rằng mình có đầy đủ tố chất và khả năng.

Liệu pháp Oprahfication cho Oprah

Hẳn nhiên, Oprah không thể là hiện tượng siêu nhiên của hiện thân Đức Bà Đen với lòng trắc ẩn vô bờ bến và vô điều kiện. Trong một góc nhìn tâm lý, chính những lời “xưng tội” trước đám đông được chia sẻ và hơi ấm của lòng trắc ẩn lan tỏa là một liệu pháp chữa lành cho chính Oprah. 25 năm nhìn lại, từng cuộc nói chuyện, từng mảnh đời nhân vật mà Oprah từng khai thác và chia sẻ chính là những mảnh ghép phản chiếu chính những bi kịch của Oprah. Từ mặc cảm về thân hình, màu da, những cuộc tình bi lụy, vết nhơ của tuổi thơ bị lạm dụng, những áp lực của một nữ trí thức da đen trong môi trường quyền lực giữa những người đàn ông da trắng, v.v… Oprah luôn có một mảnh rứt ra từ chính câu chuyện cuộc đời bản thân để cùng hóa thân vào nhân vật một quyền năng xoa dịu ấm áp thần kì. Chưa bao giờ tính tương thích của truyền hình lại được thực hiện đơn giản và mang lại hiệu ứng xã hội mãnh liệt đến vậy, và chính hình ảnh của Oprah Winfrey là một minh chứng hiển nhiên, khi mỗi show là một buổi trị liệu cho chính bà.

Quyền lực ảnh hưởng của Oprah ngày càng trở nên rộng lớn và tác động không chỉ đến những bà nội trợ có thú vui ngồi khóc trước màn hình, mà còn trở thành một công thức mới cho chiến lược hình ảnh chính trị. Chính ngài Bill Clinton đã áp dụng thành công liệu pháp Oprahfication để khéo léo chống đỡ sinh mạng chính trị với những sai lầm rất “nhân văn”, những phân tích tâm lí thuyết phục, lời thú tội thật thà với lòng vị tha tương tác của bà đệ nhất phu nhân. Tất cả được đích thân phù thủy Oprah phân tích, nhào trộn và trở thành một tác phẩm talkshow tâm lí hoàn hảo, giàu tính giải trí, nặng mùi cine Mỹ. Cuối cùng, toàn thể con dân cờ hoa tin chắc rằng sau kép Ronald Reagan quá lâu, nước Mỹ rất cần một chú Sam chịu chơi, hơi hào hoa một chút với kết thúc có hậu. Họ hài lòng với cốt truyện theo kiểu “feel-good movie”, vừa có vị diễm tình công chức, và có cả những cuộc đoàn tụ trong hoan ca tôn vinh giá trị gia đình.

Cũng như vậy, Oprah tiết lộ cân nặng của mình (đỉnh cao lên đến 108kg), và dẫn đầu làn sóng các nữ biên tập viên truyền hình “nặng ký” như Roseanne Barr, Rosei O’Donnell và Star Jones. Đến gần cuối những năm 1980, Oprah Winfrey, từ một kẻ bị khiển trách vì ngoại hình lôi thôi, đã biến “fat” thành “fabulous”, tạo hình mẫu phồn thực, sang cả và sôi nổi nhưng sắc bén, ngay giữa một xã hội tôn vinh chuẩn mực thân hình màn hình phẳng và những làn da thiếu máu của các tín đồ da trắng thích ăn kiêng. Công thức của Oprah? Đơn giản là một gout thời trang phù phiếm nhưng thông minh, một lòng tự tôn mãnh liệt, và tình yêu triệt để với hình hài nhân diện được Chúa ban.

Tông đồ đảng PETA

Không chỉ là một con chiên ngoan đạo và một tiếng nói đấu tranh vì hòa bình thực thụ, Oprah còn là một điển hình mẫu mực của một diva sành điệu, có khả năng biến hóa các khiếm nhược ngoại hình trở thành ưu thế, và thậm chí là trademark của bà giữa các celeb hào nhoáng của showbiz thế giới.

Nhưng trên hết, với sự thông minh và ý thức nhân đạo hồn nhiên nhất, Oprah còn được giới thời trang ca tụng là một fashionista văn minh bậc nhất. Là một tín đồ tuẫn tiết nhưng hoàn toàn tự chủ, dù tài sản lên đến hàng tỉ có thể cho phép Oprah có cho mình tủ quần áo của một nữ hoàng, bà vẫn cương quyết cự tuyệt mọi nguồn gốc sản phẩm làm từ lông và da thú. Năm 2008, hội Peta chọn bà làm Nhân Vật Trong Năm vì đã sử dụng uy tín, hình ảnh và công chúng của Oprah Show vào các chiến dịch từ thiện, bao gồm cả các chiến dịch bảo vệ và chăm sóc động vật. Đảng Xanh xem bà như một thành viên danh dự với những talkshow đề cập gay gắt đến tệ nạn sát hại động vật, thẳng tay vạch trần những hình thái tội ác khủng khiếp và nhẫn tâm diễn ra hàng ngày tại các lò sát sinh và các nông trại khai thác lông thú. Oprah còn sử dụng các buổi phát hình và chính bản thân mình để ủy lạo cho phong cách sống xanh, với xu hướng tiêu dùng thời trang văn minh và thực đơn không dùng thịt. Chưa bao giờ một chiếc áo lông thú được xuất hiện trước ống kính Oprah Show, tạp chí Oprah Magazine, và trong tủ quần áo cá nhân của Oprah.

Body dân chủ và thẩm mỹ diva

Cuộc chiến giảm cân bền bỉ và hiệu quả đã khiến Oprah trở thành một hình mẫu đáng gọi là “tiêu chuẩn” cho đại đồng thị trường tiêu dùng trên thế giới. Cũng chính vì vậy mà gout phục sức của bà được theo dõi và tán thưởng rộng rãi. Giới fashionista size L trở lên coi bà là một tông đồ thời trang gần gũi hơn bất cứ tượng đài phong cách có thân hình lý tưởng nào khác. Người ta luôn cần một khuôn mẫu có tính thực tế làm cứu cánh cho những tự ti nảy sinh từ cuộc chạy đua tuyệt vọng theo những thân hình người mẫu mỏng dính đến cay nghiệt và đượm màu viễn tưởng.

Người ta bật truyền hình lên hàng ngày để được nghe Oprah nói, khóc và cười cùng Oprah.

Nhưng theo năm tháng, Oprah Show đã hình thành nên một “trade mark” đáng kể nữa với phong cách xuất hiện của chính Oprah được háo hức dõi theo mỗi kỳ phát sóng, từ những bà nội trợ, các diva công sở, cho đến những fashionista mới nhập môn.

Làn da khỏe mạnh và màu da được chăm sóc kỹ lưỡng, cùng với các kiểu tóc thay đổi xoành xoạch qua từng thời kỳ, Oprah có riêng cho mình một vòng xoay thời trang riêng biệt. Trong đó, bà cự tuyệt “đóng đinh” hình ảnh của mình với bất cứ phong cách, màu sắc nào. Tất cả được tung hứng và đổi thay một cách bốc đồng, thú vị, nhưng vẫn bảo toàn những dấu ấn cá nhân “rất Oprah” để khéo léo hình thành “giá trị nhận diện” cho tên tuổi và dung mạo của mình. Màu da đen khiến Oprah sáng rực lộng lẫy với đỏ tươi và xanh lá, nhưng bà cũng nổi tiếng là diva xài bảng màu trung tính sành sỏi với các màu crème, màu ngà hay nâu sữa đậm. Những bộ cánh tiệc tùng dành cho các sự kiện long trọng của Oprah hoàn toàn có thể gây đại náo thảm đỏ dù khi ấy bà đang nặng 140 hay 200 pounds – Oprah luôn minh chứng rằng một bà béo hoàn toàn có thể thành công, tự tôn, hài lòng và lộng lẫy.

Những khi không gắn bó với những món trang sức ưa thích bằng hạt trai, Oprah trang hoàng cho diện mạo thời trang của mình bằng bất cứ trường phái phụ trang nào, từ những vòng khuyên tai bằng kim loại quá khổ, những chiếc khăn lụa chói lọi thắt điệu nghệ quanh cổ, cho đến những món bling-bling lòe loẹt đặc thù của rapper da màu. Một diện tích thể hình rộng rãi khi này chỉ đồng nghĩa với nhiều không gian để tổ điểm hơn. Hiệu quả của trò mix-and-match tưởng như điên rồ ấy lại thuyết phục đến mức người ta quên mất rằng Oprah Winfrey là loại phụ nữ có 1 tỉ thứ việc để làm trong ngày, ngoài chuyện ngồi chọn phối các bộ nữ trang với quần áo.

Gout mix-and-match của Oprah có thể được coi là một cuộc tung hứng kì quặc, nhưng được tính toán một cách tuyệt hảo. Tuy vậy, với 25 năm liên tục xuất hiện trước hàng triệu khán giả, bất cứ diva nào khác có thể kiệt quệ vì mỏi mòn ý tưởng, nhưng Oprah vẫn tồn tại với một chu kỳ biến hình chặt chẽ. Theo quan sát của các nhà phê bình thời trang, dù khác biệt và trội bật, Oprah chưa bao giờ dị biệt và lạc thời. Từ mốt quần loe tóc quăn tít, đến quần ống túm xếp pleat và áo độn vai,… phong cách thời trang của Oprah vẫn thể hiện rõ nét trào lưu thời cuộc qua bộ lọc thẩm mỹ cá nhân rất riêng, và những kiểu tóc, ton trang điểm đều thay đổi hợp lí và hài hòa với tổng thể diện mạo.

Những hình ảnh trên sóng truyền hình qua từng thời kỳ của Oprah Show có thể được xem là những hình ảnh đại diện của lịch sử thời trang đương đại. Quan sát Oprah, chính là quan sát vòng xoay trào lưu của các mùa thời trang qua suốt 25 năm,  những cặp kính hết rộng đến hẹp, tóc tỉa thẳng lại đến tóc quăn, và váy len dài tay đã đến và đi vài được vài mùa trong suốt ngần ấy lần xuất hiện của nữ hoàng buôn chuyện.

Trợ lực sau lưng cho Oprah là cả một đội ngũ stylist sừng sỏ và những tay chuyên viên làm tóc, trang điểm thuộc hàng lão luyện. Nhưng Oprah tài tình sử dụng ê-kíp của mình – những người đủ thông thái để hiểu rằng Oprah Winfrey không phải là loại phụ nữ để người khác bảo mình phải mặc gì và trang điểm ra sao. Nói một cách khác, khi đưa mục Make-over vào chuyên kỳ talkshow của mình, Oprah đã mang chính mình và các nhân vật được chọn ra làm những nhân chứng thuyết phục và sống động nhất cho chân lý: bạn không nhất thiết phải ốm và ở trên bìa tạp chí để có quyền ăn mặc đẹp.

Cuộc độc thoại cuối cùng

25 năm sau, nhân vật duy nhất với câu chuyện đời điển hình, với những cú bẻ ngoặt bánh lái ngược chiều định mệnh, đầy đủ chất liệu để làm nên một show đầy ứ cảm xúc cho The Oprah Winfrey Show, đó chỉ có thể là chính Oprah Winfrey.

Người ta đã cứ ngỡ rằng lời chia tay của Bà Nhiều Chuyện sẽ phải là một sự kiện toàn cầu, một quả bom truyền thông với những tiết lộ động trời, cùng sự có mặt của một lực lượng celebrity hùng hậu, danh giá và đông đảo hơn cả đám cưới Hoàng Gia Anh và giải Grammy cộng lại. Trên thực tế, Oprah đã không làm họ thất vọng, và đã có một show chia tay như thế, với 13,000 khán giả có mặt tại United Center vỡ òa trong nước mắt, những tràng cười và những tiếng vỗ tay tưởng như của 25 năm đọng lại.

Nhưng đó chỉ là chương trình áp chót.

Bà Hoàng Talkshow muốn dành giờ phát sóng sau cuối cho cuộc hàn huyên thiêng liêng, duy nhất, và sau cùng. Chân thành tuyệt đối và sẻ chia hoàn toàn!

Một ngày thứ Ba không như mọi ngày thứ Ba của 25 năm lừng lẫy, Oprah Winfrey, khi này đã 57 tuổi, lộng lẫy, đầy cảm xúc và ắp ứ sinh lực hơn bao giờ, đã kết thúc những chuỗi ngày chuyện trò với nước Mỹ bằng cuộc độc thoại với chính mình trước màn ảnh nhỏ.

Để khép lại một TV show đã khiến người thiếu phụ da màu bất hạnh, lụy tình, bị bỏ rơi và lạm dụng trở thành “chị Hạnh Dung” của toàn nước Mỹ, Oprah đã dành cho cuộc “buôn chuyện” đơn độc cuối cùng toàn bộ 4 giờ phát sóng liên tục những video clip, những khoảnh khắc xúc động nhất, những nhân vật khó quên đã từng ngồi ghế nóng trường quay The Oprah Winfrey Show, và những tự sự thật thà cuối cùng.

Với một bãi đáp êm đềm hoành tráng sau lưng là dự án Oprah Winfrey’s Network (OWN), Oprah điều khiển liên tục 4 tiếng phát sóng với một sự điềm tĩnh, tự tại, nhưng không giấu những giọt nước mắt xúc động trong những khoảnh khắc ôn cố tri tân. “Mỗi người trong các bạn đều có một nền tảng: Bạn luôn có thể giúp một ai đó, lắng nghe, và tha thứ. Điều ước lớn nhất của tôi đó là các bạn sẽ tiếp tục cuộc hành trình đã chọn, làm những điều nên làm và không uổng phí một khoảnh khắc nào cả”.

Trong tất cả những gì thu về được cho chính mình sau một phần tư thế kỷ, đương nhiên là ngoài hàng tỉ dollar, đối với Oprah, đó là bài học “Ta luôn có trách nhiệm với nguồn năng lượng ta tự tạo nên cho mình và lan tỏa đến những người xung quanh. Đừng chờ một bàn tay đưa ra cứu vớt, hoàn thiện, hay sửa chữa lỗi lầm cho chính mình.”

Như thế, Oprah Winfrey nhẹ nhàng khép lại The Oprah Winfrey Show, ngọt ngào, không chút đắng cay: “tôi không nói tạm biệt đâu, sẽ chỉ là ‘Cho đến lần sau nhé!’”

Oprah đứng lên từ sân khấu, rời trường quay bằng con đường xuyên qua khán phòng, thẳng vào lòng khán giả của bà, dừng lại giữa đường để ôm hôn người chiến hữu Stedman Graham thật thắm thiết, high-five với những thành viên ê-kíp đã kịp vây nghẹt lối ra và dọc cầu thang dẫn lên văn phòng của Oprah. Cuối các bậc thang, chú chó cưng của bà đang đứng chờ sẵn.

Bế chú chó trên tay, bà đi thẳng về phía thư phòng khi nhạc hiệu quen thuộc của The Oprah Winfrey Show cũng vừa vang lên những nốt cuối cùng. Nữ Hoàng Buôn Chuyện hài lòng nói nhỏ: “Đi thôi, Sadie, chúng ta xong việc rồi!”

BOX

Cuốn tiểu sử mang tên Oprah của Kitty Kelley đã là một quả bomb dội vào thị trường văn chương Mỹ, nóng bỏng không kém những cuộc buôn chuyện trên sóng quốc gia của chính nữ hoàng talkshow. Nhưng với những độc giả của F., khi mà cuốn sách này chưa được phát hành tại Việt Nam, việc liệt kê một vài chi tiết thú vị cũng đủ để chấm phá hoàn thiện bức chân dung huyền thoại nữ hoàng buôn chuyện:

–       Một người bạn gái thân của Oprah từng nói rằng bà ta “sẽ chẳng ngạc nhiên nếu biết rằng Oprah đồng tính”.

–       Oprah đã từng khăng khăng nhất quyết không chịu thanh toán cho việc đặt viên gạch danh dự tại trường trung học Nashville, trị giá 50 USD.

–       Khi còn đi học, Oprah ứng cử vào hội đồng sinh viên với khẩu ngữ “Thêm Chút Màu Mè Cho Đời Sinh Viên Của Bạn, Hãy Bầu Cho Đại Tẩu Oprah!” (Put a little color in your life, vote for the Grand Ole Oprah)

–       Khi được chất vấn về sự “ngay thẳng” trong giới tính, bà đã trả lời với đám đông rằng “Tôi thậm chí chẳng tè được thành một đường thẳng!”

–       Ba món khoái khẩu: khoai tây trộn kem cua, Ding Dong và gà rán.

–       Oprah phải cho đặt đúc bồn tắm cho vừa với thân mình

–       Trong suốt 13 năm cuối đời tài tử lừng danh Bob Hope, ngày nào bà cũng gửi đến ông một bó hồng.

–       Trong phim trường The Color Purple, Oprah từng cặp kè sát cánh với Whoopi Goldberg, xoắn xuýt với nhà biên kịch Akosua Busia và gây gổ với Steven Spielberf

–       Bà sợ mùi xăng dầu đến mức mỗi khi chuẩn bị tiếp đón chuyên cơ của bà, các nhân viên phục vụ phải quăng hàng chục bịch bắp rang bơ vào lò để át đi mùi này.

–       Gia đình của Oprah không hề cho bà biết gì về người cha ruột của mình, nhưng lại tiết lộ với tác giả cuốn sách là Kitty Kelley, nhưng trong một nghĩa cử quân tử, Kitty đã không đề cập đến thông tin này trong cuốn sách, với tuyên bố rằng chỉ cho đến khi chính Oprah có thể thuyết phục mẹ của bà là Vernita Lee.

The URI to TrackBack this entry is: https://hoaianhv.wordpress.com/2011/12/28/oprahwinfrey/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: